Prawo naturalne

Cykl spotkań skierowany przede wszystkim do pracowników naukowych, doktorantów i studentów wydziałów prawa oraz praktyków prawa, ale także do wszystkich zainteresowanych tym, czym w rzeczywistości jest prawo.

Naszym celem jest wyjście poza redukcjonistyczne pojmowanie prawa jedynie jako przepisów prawa pozytywnego.

Spotkanie polega na prelekcji gościa oraz jego odpowiedziach na pytania uczestników.

NAJBLIŻSZE SPOTKANIE:

Piątek 28 lutego 2020 r. godz. 18:00prof. Adam Szafrański, Zakład Administracyjnego Prawa Gospodarczego i Bankowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Temat: „Przedsiębiorca idealny. Zysk i dobro wspólne”. Prelegent, zachęcając do udziału w spotkaniu, pisze:

W niedawno przeczytanej przeze mnie książce autorstwa holenderskiego psychiatry Gerarda J. M. van den Aaerdwega, znalazłem inspirację dla dzisiejszego wystąpienia. I  choć praca Holendra nie ma nic wspólnego z prawem ani też spekulacjami filozoficznymi wokół dobra wspólnego, okazała się być dla metody pracy prawniczej nader pożyteczna. We wstępie Aardeweg stwierdził, że „jeżeli pragniemy się czegoś dowiedzieć na temat człowieka – na czym polega zrównoważony charakter, udane i szczęśliwe życie – niewiele pomoże nam studiowanie nienormalnych osobowości”.  I zaraz potem dodał: „Nie bez racji znany amerykański psycholog Abraham H. Maslow przeciwstawiał się dominującemu w psychologii zainteresowaniu tym, co chorobliwe. Interesowały go raczej osobowości „rozwinięte”, ludzie stabilni wewnętrznie, egzystujący w pełnym zmienności świecie”. Idąc tym tropem, chciałbym się dziś zastanowić nad modelem przedsiębiorcy idealnego. Nie hochsztaplera na wielką skalę lub małego człowieczka z wąskim horyzontem działania, lecz kogoś, kto poważnie podchodzi do swoich obowiązków jako przedsiębiorcy a zarazem kocha całym sercem dobro wspólne. Tylko w ten sposób można się czegoś dowiedzieć na temat życia człowieka szczęśliwego, w tym przypadku szczęśliwego przedsiębiorcy.

Moje doświadczenie dydaktyczne i obserwacja reakcji studentów na próby przybliżania się do tego ideału nauczyły mnie, że należy być przygotowanym na reakcje sceptyczne, czasem na cyniczne uśmiechy, czasem na pełne współczucia dla nieporadności wywodów. Zarazem jednak to samo doświadczenie uczy, że jest całkiem liczna grupa studentów, gotowych do poświęceń – hojności ze swego czasu dla zaangażowania społecznego, na rzecz chorych, biednych czy innych osób w potrzebie. Można, co ciekawe, przyjmować te dwie postawy równocześnie, oddzielając od siebie sferę przedsiębiorczości od miłosierdzia, zgodnie z założeniem, że do pierwszej należy wyłącznie logika sprawiedliwości wymiennej (do ut des lub w sposób bardziej pospolity: coś za coś), do drugiej zaś logika miłości, która daje siebie bezwarunkowo. W konsekwencji obraz, jaki powstaje jest schematyczny: „jeśli przedsiębiorca, to nie miłosierny Samarytanin”. Albo jedno albo drugie. Przyjęcie obu tych postaw jednocześnie wydaje się niektórym nieporozumieniem lub naiwnością.

Tymczasem, chciałbym i także to jest celem moich wywodów, aby ten prosty schemat „jeśli przedsiębiorca, to egoista”, został co najmniej zaburzony. To cel pierwszy mojego wystąpienia.

Ktoś może jednak zadać pytanie, czemu właściwie prawnik powinien zastanawiać się nad modelem idealnego przedsiębiorcy? Odpowiedź jest następująca: właśnie z tego samego powodu, z jakiego psychiatria powinna, zdaniem Aardwega, w większym stopniu skupić się na osobowościach „rozwiniętych”, a nie „skarlałych”.

W praktyce tworzenia prawa, także nauczania, niekiedy jego stosowania, skupiamy się na sytuacjach patologicznych. Jest to poniekąd metoda pożądana – staramy się bowiem zauważyć nieszczelności systemu prawa, wskazać potencjalne źródła nadużyć, obejść i ucieczek przed wywiązywaniem się z obowiązków czy to wobec innych osób, czy też całej wspólnoty politycznej, jaką jest państwo. Niestety, poszukiwaniu patologii może towarzyszyć całkowite pomijanie w prawotwórstwie i stosowaniu prawa sytuacji jak najbardziej normalnych – co może prowadzić do uznawania normalności za przedmiot podejrzliwości czy nawet ścigania przez właściwe organy państwa. Ktoś, kto chce przekazać niesprzedany chleb ubogim, może spotkać się z sankcją z zakresu prawa podatkowego; ktoś kto chce, prowadzić działalność niedochodową, może być podejrzany o popełnienie przestępstwa działania na szkodę spółki; przyjęcie zaś wysokiej darowizny może być uznane za pranie brudnych pieniędzy.

Proponuję zatem zastosować metodę, zwłaszcza w zakresie dydaktyki, przyglądania się prawu gospodarczemu z punktu widzenia przedsiębiorcy idealnego. Z perspektywy kogoś, komu prawo powinno co najmniej nie utrudniać działalności gospodarczej. I to jest drugi cel mojego wystąpienia.

POZOSTAŁE ZAPLANOWANE SPOTKANIA

Piątek 24 kwietnia 2020 r. godz. 18:00 – prof. Krzysztof M. Stachewicz, kierownik Zakładu Filozofii Chrześcijańskiej na Wydziale Teologicznym UAM. Temat: „Prawo naturalne a etyka wartości”.

Piątek 29 maja 2020 r. godz. 18:00Tomasz Bednarek, stypendysta-doktorant w Instytucie Filozofii UAM. Temat: „Kriton”.

DOTYCHCZASOWE SPOTKANIA:

styczeń 2020 r. – Robert Mazelanik, dyrektor Ośrodka Akademickiego SOŁEK w Poznaniu, absolwent kierunku Badania Edukacyjne na Uniwersytecie Oksfordzkim. Temat: „Natura a kultura w edukacji chłopców i dziewcząt”.

grudzień 2019 r. – prof. Marek Piechowiak, kierownik Katedry Teorii, Filozofii i Historii Prawa Instytutu Prawa SWPS. Temat: „Relacje między koncepcjami prawa naturalnego a pozytywizmem prawniczym”.

listopad 2019 r. – prof. Grzegorz Kucharczyk, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. Temat: „Geneza nazizmu”.

październik 2019 r. – dr Marcin Romanowski, adiunkt w Katedrze Teorii i Filozofii Prawa na WPiA UKSW w Warszawie. Temat: „Pojęcie prawne osoby”. Poniżej zdjęcie z tego spotkania.

wrzesień 2019 r. – prof. Michał Michalski, Zakład Etyki Gospodarczej Instytutu Kulturoznawstwa Wydziału Nauk Społecznych UAM. Temat: „Gender czyli bitwa o rozum”.

lipiec 2019 r. – Maciej Sławiński, doktorant Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Temat: „Natura”.

czerwiec 2019 r. – dr Wojciech Sych, sędzia Trybunału Konstytucyjnego; b. sędzia SO w Poznaniu, od 2012 r. stały wykładowca Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury; od grudnia 2013 r. do stycznia 2016 r. członek Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego. Temat: „Sprawiedliwość sądowa. Zarys problemu w świetle doświadczeń sędziego karnisty.”

kwiecień 2019 r. – Tomasz Bednarek, stypendysta-doktorant w Instytucie Filozofii UAM. Temat: „Koncepcja prawa natury u sofistów”.

marzec 2019 r. – prof. Marek Piechowiak, kierownik Katedry Teorii, Filozofii i Historii Prawa Instytutu Prawa SWPS. Temat: „Platon o sprawiedliwości”

luty 2019 r. – prof. Witold Płowiec, kierownik Zakładu Prawa Konstytucyjnego Wydziału Prawa i Administracji UAM. Temat: „Rola sądu konstytucyjnego we współczesnym państwie demokratycznym”. Poniżej zdjęcie z tego spotkania.

styczeń 2019 r. – prof. Justyn Piskorski, kierownik Katedry Prawa Karnego Wydziału Prawa i Administracji UAM, sędzia Trybunału Konstytucyjnego. Temat: „Władza. Praktyczne sposoby podejmowania decyzji.”

grudzień 2018 r. – prof. Michał Michalski, Zakład Etyki Gospodarczej Instytutu Kulturoznawstwa Wydziału Nauk Społecznych UAM. Temat: „Rodzina – gatunek zagrożony?”

listopad 2018 r. – dr Bartłomiej Wróblewski, Katedra Prawa Publicznego Instytutu Prawa SWPS. Temat: „Ochrona życia”.

październik 2018 r. – ks. dr Jan ODogherty. Temat: „Klauzula sumienia”.

wrzesień 2018 r. – prof. Marek Piechowiak, kierownik Katedry Teorii, Filozofii i Historii Prawa Instytutu Prawa SWPS. Temat: „Koncepcja prawa naturalnego według św. Tomasza z Akwinu”.

lipiec 2018 r. – prof. Adam Szafrański, Zakład Administracyjnego Prawa Gospodarczego i Bankowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Temat: „Sprawiedliwość w ujęciu prof. Javiera Hervady”.

lipiec 2018 r. – Maciej Sławiński, doktorant Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Temat: „Przełom kartezjański w filozofii”.

czerwiec 2018 r. – ks. dr Adam Sikora, Zakład Teologii Moralnej, Duchowości Katolickiej i Katolickiej Nauki Społecznej Wydziału Teologicznego UAM. Temat: „Prawo moralne naturalne”.

PODSTAWOWA BIBLIOGRAFIA

I. Antropologia

  1. Ks. M. Mróz „Aktualność myśli św. Tomasza z Akwinu. Jego nauka o cnotach” (artykuł dostępny w internecie)
  2. S. Swieżawski „Św. Tomasz na nowo odczytany” (książka)

II. Prawo naturalne

  1. Międzynarodowa Komisja Teologiczna „W poszukiwaniu etyki uniwersalnej. Nowe spojrzenie na prawo naturalne”, 2009 r.
  2. Suma teologiczna I-II, q. 91 a. 2, q. 94 i q. 100 a. 1
  3. J. Salij OP „Prawo naturalne w ujęciu św. Tomasza z Akwinu” (artykuł dostępny w internecie)
  4. W. Dziedziak „O prawie słusznym. Perspektywa systemu prawa stanowionego”, Wyd. UMCS , Lublin 2015 r.
  5. „Prawo naturalne – natura prawa” red. P. Dardziński, ks. F. Longchamps de Berier, K. Szczucki, Wyd. C. H. Beck, Warszawa 2011 r.
  6. J. Hervada „Prawo naturalne. Wprowadzenie”, Wyd. Petrus
  7. J. Hervada „Historia prawa naturalnego”, Wyd. Petrus
  8. M. A. Krąpiec OP „Człowiek i prawo naturalne”, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, Lublin 2009 r.

Call Now Button